Bu Link Dolandırıcılık mı? Şüpheli Bağlantı Nasıl Anlaşılır

Telefonunuza bir mesaj geliyor: "Hesabınız askıya alındı, hemen doğrulayın." Altında bir bağlantı var. Bankanızdan, kargo firmasından ya da kullandığınız bir uygulamadan geliyor gibi görünüyor. İçinizde küçük bir şüphe var ama mesaj da bir o kadar inandırıcı.

Bu tereddüt çok doğal ve aslında sizi koruyan bir refleks. Bu yazıda bir bağlantının güvenli olup olmadığını tıklamadan nasıl anlayabileceğinizi ve yanlışlıkla tıkladıysanız neler yapmanız gerektiğini adım adım anlatıyoruz.

Dolandırıcılar neden bağlantı gönderir?

Oltalama (phishing) adı verilen bu yöntemde amaç, sizi gerçek bir kurumun sitesine benzeyen sahte bir sayfaya götürmektir. Orada şifrenizi, kart bilgilerinizi ya da telefonunuza gelen tek kullanımlık kodu girmeniz beklenir. Bazen de bağlantı, telefonunuza zararlı bir dosya ya da uygulama indirmenizi sağlamaya çalışır.

Yani tehlike çoğu zaman tıklamanın kendisinden çok, tıkladıktan sonra açılan sayfaya bilgi girmekte ya da bir şey indirmektedir. Yine de en güvenli yol, şüpheli bağlantıyı hiç açmamaktır.

Alan adını doğru okumayı öğrenin

Bir bağlantının kime ait olduğunu gösteren en önemli kısım alan adıdır. Ancak dolandırıcılar alan adını tanıdık kelimelerle gizlemeyi çok iyi bilir. Şu ipuçları işinizi kolaylaştırır:

Asıl alan adı, ilk tek eğik çizgiden (/) hemen önceki kısımdır. Örneğin "ornekbanka.com.tr.hesap-dogrula.xyz/giris" adresinde sitenin sahibi "ornekbanka.com.tr" değil, "hesap-dogrula.xyz" alanıdır. Baştaki tanıdık isim sadece bir süslemedir.
Harf oyunlarına dikkat edin. "ornekbanka" yerine "ornekbankaa", "ornek-banka" ya da "rn" harfleriyle "m" harfini taklit eden yazımlar ilk bakışta fark edilmez.
Uzantıya bakın. Türkiye'deki bir kurumun alışık olduğunuz uzantısı yerine alışılmadık bir uzantı görüyorsanız bu bir uyarı işaretidir. Tek başına kanıt değildir ama dikkatli olmanız için yeterli bir nedendir.
Kilit simgesi güvenlik garantisi değildir. Adres çubuğundaki kilit yalnızca bağlantının şifreli olduğunu gösterir; sitenin dürüst olduğunu göstermez. Sahte siteler de kilit simgesine sahip olabilir.

Bilgisayarda fareyi bağlantının üzerinde bekletirseniz gerçek adres genellikle ekranın köşesinde görünür. Telefonda ise bağlantıya uzun basarak adresi açmadan görebilirsiniz.

Kısaltılmış bağlantılar neden riskli?

Kısa bağlantı servisleri uzun adresleri kısaltmak için meşru şekilde de kullanılır. Ancak kısaltılmış bir bağlantıda nereye gideceğinizi göremezsiniz. Dolandırıcılar bu yüzden kısa bağlantıları sever.

Bir kurumdan geldiği söylenen mesajda kısa bağlantı varsa, bağlantıyı açmak yerine o kurumun resmi uygulamasını ya da adres çubuğuna kendi yazdığınız resmi sitesini kullanın. Gerçekten bir işlem bekliyorsa orada da göreceksiniz.

Mesajın dili size ne anlatıyor?

Bağlantının kendisi kadar, onu çevreleyen metin de çok şey söyler. Sahte mesajlarda sık rastlanan kalıplar şunlardır:

Aciliyet: "24 saat içinde işlem yapmazsanız hesabınız kapatılacak."
Korku: "Hesabınızda şüpheli işlem tespit edildi."
Fırsat: "Tebrikler, ödül kazandınız, hemen talep edin."
Küçük bir ödeme talebi: "Teslimat için küçük bir ücret ödemeniz gerekiyor."
Kişisel olmayan hitap: "Sayın müşterimiz" gibi genel ifadeler ve özensiz yazım.

Bu duyguların ortak amacı, sizi düşünmeden hareket ettirmektir. Bir mesaj sizi acele ettiriyorsa, durup kontrol etmek için en iyi andır.

Tıklamadan önce kısa kontrol listesi

Bu mesajı bekliyor muydum? Gerçekten bir sipariş, başvuru ya da işlemim var mı?
Gönderen numara ya da e-posta adresi, kurumun bilinen iletişim kanallarıyla uyumlu mu?
Alan adının asıl kısmı kurumun resmi adresiyle birebir aynı mı?
Mesaj beni acele ettiriyor, korkutuyor ya da ödül vaat ediyor mu?
Aynı işlemi bağlantıya tıklamadan, resmi uygulama ya da kendi yazdığım adres üzerinden kontrol edebilir miyim?

Bu sorulardan birine bile içiniz rahat etmeden cevap veremiyorsanız bağlantıyı açmayın.

Yanlışlıkla tıkladıysanız ne yapmalısınız?

Panik yapmayın. Ne yaptığınıza bağlı olarak atacağınız adımlar değişir.

Sadece sayfayı açtıysanız

Sayfayı hemen kapatın ve hiçbir bilgi girmeyin. Bir dosya ya da uygulama inmediyse, çoğu durumda yalnızca sayfayı açmak tek başına ciddi bir sorun yaratmaz. Yine de telefonunuzun ve tarayıcınızın güncel olduğundan emin olun.

Şifre ya da kod girdiyseniz

İlgili hesabın şifresini, sahte sayfayı değil, resmi uygulamayı ya da resmi siteyi kullanarak hemen değiştirin.
Aynı şifreyi başka hesaplarda da kullanıyorsanız onları da değiştirin.
İki adımlı doğrulamayı açın ve hesabınızdaki açık oturumları kontrol edin.
E-posta adresinizin bilinen veri sızıntılarında yer alıp almadığını haveibeenpwned.com üzerinden kontrol edebilirsiniz.

Kart bilgisi girdiyseniz

Vakit kaybetmeden bankanızı, kartınızın arkasındaki ya da bankanızın resmi uygulamasındaki numaradan arayın. Kartınızı kullanıma kapattırın ve son işlemleri birlikte kontrol edin. Tanımadığınız bir harcama varsa itiraz sürecini bankanızla başlatın.

Bir dosya ya da uygulama indirdiyseniz

İndirilen dosyayı açmayın, yüklenen tanımadığınız uygulamayı kaldırın. Bankacılık ve e-posta şifrelerinizi başka, temiz bir cihazdan değiştirmeniz daha güvenlidir. Cihazınızda olağandışı bir davranış görüyorsanız bir uzmandan destek almayı düşünün.

Bildirmek de korunmanın parçasıdır

Şüpheli bağlantıları ve sahte siteleri Ulusal Siber Olaylara Müdahale Merkezi'ne, yani USOM'a bildirebilirsiniz. Maddi kaybınız olduysa mesajın ekran görüntülerini, bağlantı adresini ve işlem dökümlerini saklayarak Cumhuriyet Başsavcılığı'na ya da emniyete başvurun. Siber suçlarla ilgili genel bilgilere egm.gov.tr üzerinden ulaşabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

Sadece kilit simgesine bakıp siteyi güvenli saymak.
Mesajdaki telefon numarasını arayarak "doğrulamak". O numara da dolandırıcılara ait olabilir.
Telefona gelen tek kullanımlık kodu, kim isterse istesin paylaşmak.
Tıkladıktan sonra utanıp kimseye söylememek ve bankayı geç aramak.

Özetle

Şüpheli bir bağlantı karşısında en güçlü aracınız yavaşlamaktır. Alan adının asıl kısmını okuyun, kısaltılmış bağlantılara temkinle yaklaşın ve sizi acele ettiren mesajlara karşı ekstra dikkatli olun. İşlemleri her zaman resmi uygulama ya da kendi yazdığınız adres üzerinden yapın. Yanlışlıkla tıkladıysanız da hızlı ve sakin hareket ederek zararı büyük ölçüde sınırlayabilirsiniz.